Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các đơn vị phối hợp xây dựng các bài toán lớn của ngành Nước, phân công rõ trách nhiệm và lộ trình triển khai cụ thể.
Sáng 26/2, tại Hà Nội, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đã chủ trì cuộc họp nghe báo cáo xây dựng Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lĩnh vực thủy lợi, đê điều - phòng chống thiên tai và tài nguyên nước giai đoạn 2026 - 2030.
Cuộc họp nhằm định hình cách tiếp cận mới trong xây dựng nhiệm vụ, tổ chức hoạt động khoa học công nghệ của các ngành trong giai đoạn tới. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Khoa học công nghệ giải quyết bài toán thực tiễn
Theo báo cáo của Vụ Khoa học và Công nghệ, Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lĩnh vực thủy lợi, đê điều - phòng chống thiên tai và tài nguyên nước giai đoạn 2026 - 2030 được xây dựng trên cơ sở chủ trương của Đảng, định hướng phát triển ngành và yêu cầu thực tiễn. Điểm mới là chuyển từ cách tiếp cận theo danh mục đề tài sang cách tiếp cận theo nhu cầu quản lý và phát triển.
Trong lĩnh vực thủy lợi, định hướng nghiên cứu tập trung vào ba trụ cột. Thứ nhất là phát triển thủy lợi thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu thời gian thực và mô hình dự báo nhằm nâng cao an toàn vận hành, trước mắt ưu tiên các hồ chứa lớn và hệ thống liên vùng. Thứ hai là đổi mới cơ chế quản lý khai thác công trình theo hướng tự chủ tài chính, tổ chức lại các đơn vị khai thác theo vùng và hiện đại hóa hoạt động. Thứ ba là đầu tư các công trình liên vùng, đa mục tiêu, hình thành mạng liên kết nguồn nước và giải quyết các điểm nóng về nước sạch, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên.
Ở lĩnh vực tài nguyên nước, định hướng xuyên suốt là quản lý tổng hợp theo lưu vực sông, bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia và nâng cao hiệu quả điều hòa phân phối. Song song với đó, ngành sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, phát triển hệ thống hỗ trợ ra quyết định, đồng thời sử dụng các công cụ kinh tế và hoàn thiện thể chế theo Luật Tài nguyên nước 2023.
Cần rõ sản phẩm và địa chỉ ứng dụng
Đại diện lãnh đạo các đơn vị chuyên môn cho rằng điểm then chốt của kế hoạch không nằm ở số lượng nhiệm vụ, mà ở chất lượng sản phẩm và khả năng ứng dụng.
Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh đề xuất lựa chọn một số bài toán liên ngành để dồn nguồn lực. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Từ góc độ quản lý chuyên ngành, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh cho biết, lĩnh vực tài nguyên nước đã đăng ký nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ cho giai đoạn tới, song vẫn còn thiếu định hướng chung.
Theo ông Vĩnh, điều quan trọng nhất là phải xác định rõ sản phẩm đầu ra và địa chỉ ứng dụng; nghiên cứu cần xuất phát từ yêu cầu quản lý thực tiễn, tập trung vào các vấn đề lớn như phân bổ nguồn nước, bảo đảm an ninh nước, nâng cao hiệu quả sử dụng và hỗ trợ ra quyết định bằng công cụ số.
Ông Vĩnh đề xuất lựa chọn một số bài toán liên ngành để dồn nguồn lực, ưu tiên xây dựng bộ chỉ số quản trị tài nguyên nước, hạch toán nước trong nền kinh tế và phát triển hệ thống dự báo - cảnh báo dựa trên dữ liệu.
Cùng quan điểm, ông Phạm Đức Luận, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai nhấn mạnh, kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần chuyển từ nghiên cứu hình thức sáng tạo ra sản phẩm ứng dụng ngay trong thực tiễn phòng, chống thiên tai và vận hành công trình. Các nhiệm vụ phải gắn với nhu cầu thực tế như giám sát thiên tai, cảnh báo lũ, quản lý hồ chứa và chỉ huy điều hành.
Ông Luận đề nghị đổi mới cách đặt hàng nhiệm vụ theo hướng rõ sản phẩm, rõ đơn vị tiếp nhận và trách nhiệm ứng dụng, đồng thời đẩy nhanh xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới. Đồng thời lưu ý rằng để chính sách đi vào cuộc sống, cần rà soát kỹ cơ chế tổ chức, nguồn lực và thủ tục triển khai, đồng thời xây dựng hệ thống ưu đãi đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp đầu tư.
GS.TS Trần Đình Hòa cho rằng, cơ quan quản lý nhà nước cần giữ vai trò trung tâm trong việc xác định các vấn đề lớn của ngành. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Từ góc độ khoa học, GS.TS Trần Đình Hòa, Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam cho rằng, cơ quan quản lý nhà nước cần giữ vai trò trung tâm trong việc xác định các vấn đề lớn của ngành. Từ đó, các tổ chức khoa học công nghệ sẽ tham gia nghiên cứu theo đặt hàng và chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể, có khả năng ứng dụng.
GS Hòa đề xuất xây dựng một chương trình khoa học công nghệ tổng thể cho toàn lĩnh vực nước và phòng chống thiên tai, qua đó tập hợp các bài toán lớn, huy động nguồn lực liên ngành và tổ chức triển khai đồng bộ. Đồng thời, cần đẩy mạnh chuyển đổi số song song với nghiên cứu khoa học, hướng tới hình thành bộ công cụ phục vụ điều hành và ra quyết định.
Bên cạnh đó, GS Hòa nhấn mạnh cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao và tăng cường nghiên cứu phục vụ hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý nhà nước, bảo đảm kết quả khoa học hỗ trợ trực tiếp cho công tác quản lý và phát triển bền vững.
Chuyển đổi số thay đổi phương thức quản trị, hỗ trợ ra quyết định
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh rằng cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn cho đổi mới sáng tạo trong ngành đã tương đối đầy đủ. Điều cần thiết hiện nay không phải là ban hành thêm nhiều chủ trương, mà là nâng cao nhận thức và trách nhiệm của từng đơn vị trong việc tổ chức thực hiện.
Theo Thứ trưởng, đổi mới phải bắt đầu ngay từ cách xây dựng và đăng ký nhiệm vụ khoa học công nghệ. Các đề tài cần được thiết kế theo hai hướng rõ ràng: một là nghiên cứu cơ bản phục vụ chiến lược dài hạn; hai là nghiên cứu ứng dụng giải quyết các vấn đề cấp bách. Trong đó, ngành cần tập trung vào những “điểm nghẽn” then chốt như phân bổ và chất lượng tài nguyên nước, tiết kiệm và hiện đại hóa hệ thống thủy lợi, cũng như nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo thiên tai.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các đơn vị phối hợp xây dựng các bài toán lớn của ngành Nước. Ảnh: Nguyễn Thủy
Thứ trưởng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, coi đây không chỉ là việc ứng dụng thiết bị hay phần mềm, mà là quá trình thay đổi phương thức quản trị. Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số phải là hỗ trợ ra quyết định, nâng cao hiệu quả vận hành công trình và quản lý ngành. “Nếu chỉ dừng ở lắp đặt hệ thống mà không thay đổi cách điều hành, thì chưa phải chuyển đổi số đúng nghĩa”, Thứ trưởng lưu ý.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng yêu cầu các đơn vị phối hợp xây dựng những “bài toán lớn” của ngành, huy động sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương. Mỗi bài toán cần có “tổng công trình sư”, có cơ chế phối hợp rõ ràng và lộ trình thực hiện cụ thể.
Về tổ chức thực hiện, Thứ trưởng giao Vụ Khoa học và Công nghệ khẩn trương rà soát, sắp xếp lại danh mục nhiệm vụ, xác định rõ mục tiêu, sản phẩm và đơn vị chủ trì. Các nội dung trọng tâm như an ninh nguồn nước xuyên biên giới, dự báo - cảnh báo sớm tài nguyên nước, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và chuyển đổi số phải được ưu tiên trong kế hoạch. Đồng thời, việc xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật ngành cần được đẩy mạnh để tạo nền tảng pháp lý cho đổi mới sáng tạo.
Nguyễn Thủy
