Cơ sở lý luận và giải pháp thể chế, chính sách chuyển đổi thuỷ điện nhỏ sang cấp nước ở vùng miền núi phía Bắc
06/04/2026Nghiên cứu này phân tích sâu sắc về thực trạng, cơ sở lý luận và các rào cản thể chế trong việc chuyển đổi công năng các công trình thủy điện nhỏ hoạt động kém hiệu quả sang mục tiêu cấp nước sinh hoạt và sản xuất tại 14 tỉnh miền núi phía Bắc. Nghiên cứu chỉ ra một nghịch lý: trong khi vai trò của thủy điện nhỏ trong an ninh năng lượng quốc gia ngày càng suy giảm (chỉ chiếm 6,5% công suất vào năm 2030) và nhiều công trình bị bỏ hoang, thì nhu cầu nước sạch, nước sản xuất của người dân trong vùng lại vô cùng cấp bách. Mặc dù việc chuyển đổi mang lại lợi ích kép về kinh tế, xã hội và môi trường, quá trình này đang gặp các “điểm nghẽn” thể chế, bởi sự phân mảnh trong quản lý nhà nước và một quy trình pháp lý tuần tự, cứng nhắc. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một khung giải pháp đồng bộ, bao gồm: (1) Hoàn thiện thể chế pháp luật thông qua việc sửa đổi Luật Điện lực và ban hành một Nghị định chuyên biệt; (2) Xây dựng các chính sách tạo động lực cho nhà đầu tư (về tài chính, bù đắp doanh thu và giá nước); (3) Thiết lập cơ chế quản lý điều hành “một cửa liên thông” cấp tỉnh để đơn giản hóa và rút ngắn thủ tục hành chính.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
2. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1. Cơ sở lý luận chuyển đổi thuỷ điện nhỏ sang cấp nước sinh hoạt, nước sản xuất
3.2. Thể chế, chính sách trong chuyển đổi công năng công trình xây dựng
3.3. Thực tiễn thực hiện chuyển đổi thuỷ điện sang cấp nước và bài học kinh nghiệm
3.4. Đề xuất thể chế, chính sách chuyển đổi thuỷ điện nhỏ sang cấp nước
4. KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Baolaocai.vn. (2023, 3 21). Cần có giải pháp duy trì dòng chảy tối thiểu tại các nhà máy thủy điện. Retrieved 9/2025.
[2] Bộ Chính trị. (2022). Kết luận số 36-KL/TW ngày 23/6/2022 về bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
[3] Bộ Tài chính. (2021). Thông tư số 44/2021/TT-BTC Quy định về khung giá, nguyên tắc, phương pháp xác định giá nước sạch sinh hoạt.
[4] Bộ Tài chính. (2023). Thông tư số 55/2023/TT-BTC Quy định quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí sự nghiệp từ nguồn ngân sách nhà nước thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025.
[5] Committee on Economic, Social and Cultural Rights (CESCR). (2002). General comment No. 15: The right to water (arts. 11 and 12 of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights).
[6] Cổng Thông tin Chính phủ Trung Quốc. (2018). Ý kiến của Bộ Tài nguyên nước, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, Bộ Sinh thái và Môi trường, Tổng cục Năng lượng Quốc gia. Retrieved 04/9/2025, from https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2018-12/31/content_5440398.htm.
[7] Đỗ Ngọc Ánh và nnk. (2024). Báo cáo đánh giá hiện trạng công trình và hiệu quả khai thác của các trạm thủy điện. Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam.
[8] Đỗ Ngọc Ánh và nnk. (2024). Báo cáo đánh giá thực trạng đầu tư, sở hữu và quản lý khai thác các trạm thủy điện. Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam.
[9] Jessie Thomas-Blate. (n.d.). Mohnton Dam, Wyomissing Creek, PA,"69 Dams Removed in 2020 to Restore Rivers, American Rivers – Dams Removed From 1999-2007 , p. 15.
[10] Karlsruhe Institute of Technology. (2019, 11). Pilot plant in Vietnam: Water for 10,000 people. Retrieved 04/9/2025.
[11] Nguyễn Hồng Trường và nnk. (2025). Đánh giá thực trạng, tiềm năng và đề xuất chiến lược chuyển đổi thủy điện nhỏ sang cấp nước sinh hoạt, nước sản xuất khu vực miền núi phía Bắc. Tạp chí Khoa học & Công nghệ Thuỷ lợi, 8/2025.
[12] Quốc Hội. (2013). Nghị quyết số 62/2013/QH13 về tăng cường công tác quản lí quy hoạch, đầu tư xây dựng, vận hành khai thác công trình thủy điện.
[13] Quốc hội. (2023). Luật Tài nguyên nước số 28/2023/QH15.
[14] Quốc hội. (2024). Luật Điện lực, số 61/2024/QH15.
[15] Sổ tay các công trình thuỷ điện ở Việt Nam. (2023). Nxb Thông tin và truyền thông.
[16] Thủ tướng Chính phủ. (2009). Quyết định số 131/2009/QĐ-TTg Về một số chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư và quản lý, khai thác công trình cấp nước sạch nông thôn.
[17] Thủ tướng Chính phủ. (2021). Quyết định số 1978/QĐ-TTg ngày 24/11/2021 phê duyệt Chiến lược quốc gia cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
[18] Thủ tướng Chính phủ. (2022). Quyết định số 1595/QĐ-TTg: Ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Kết luận số 36-KL/TW ngày 23 tháng 6 năm 2022 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
[19] Thủ tướng Chính phủ. (2022). Quyết định số 1622/QĐ-TTg Phê duyệt Quy hoạch tài nguyên nước thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
[20] Thủ tướng Chính phủ. (2025). Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quy hoạch điện VIII).
[21] Tổng cục Kiểm toán Nhà nước CHND Trung Hoa. (2018). Thông báo số 3/2018: Kết quả kiểm toán bảo vệ môi trường sinh thái Hành lang kinh tế sông Dương Tử. Retrieved 04/9/2025, from https://www.audit.gov.cn/n5/n25/c123511/content.html
[22] VietnamPlus. (2016). Conference on water project in Ha Giang (UBND tỉnh Hà Giang đẩy nhanh dự án KaWaTech, lắp đặt 2 bơm không điện công suất 1.555 m³/ngày).
[23] World Health Organization. (2023, 9 13). Drinking-water. Retrieved 5/2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/drinking-water
______________________________________________________________________
Chi tiết bài báo xem tại đây: Cơ sở lý luận và giải pháp thể chế, chính sách chuyển đổi thuỷ điện nhỏ sang cấp nước ở vùng miền núi phía Bắc
Nguyễn Tiếp Tân, Nguyễn Hồng Trường
Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam
Đỗ Ngọc Ánh
Viện Thuỷ điện và Năng lượng tái tạo
TẠP CHÍ KH&CN THỦY LỢI
Ý kiến góp ý:
