TextBody
Huy chương 2

Đổi mới đào tạo Tiến sĩ thủy lợi: Tiếng nói tâm huyết từ các chuyên gia và cơ quan quản lý

18/11/2026

Sáng ngày 17/11/2026, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đã tổ chức Hội nghị công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chào mừng kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Tại hội nghị, các ý kiến phát biểu độc lập, sâu sắc từ các nhà khoa học, chuyên gia có uy tín trong lĩnh vực thủy lợi, tài nguyên nước và các lĩnh vực liên quan, các đại biểu đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan, tổ chức và đại diện Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phác thảo nên một bức tranh toàn cảnh, thực chất và đầy tâm huyết.

Gắn đào tạo bài bản với bài toán thực tiễn và mở rộng hợp tác quốc tế

GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh – Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi, Nguyên Chủ nhiệm Chương trình KHCN Xây dựng Nông thôn mới khẳng định thế mạnh vượt trội của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam nằm ở năng lực giải quyết các bài toán lớn mang tính quốc gia. GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh dẫn chứng các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước đã tìm đến Viện để giải quyết những vấn đề đô thị phức tạp như: phát triển đô thị ven sông gắn với bài toán thoát nước lũ Hà Nội, xử lý ô nhiễm môi trường dòng chảy suy thoái tại hệ thống sông Bắc Hưng Hải, sông Ngũ Huyện Khê, sông Đáy và sông Nhuệ, cũng như cụm đề tài chiến lược vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đây chính là nguồn tài nguyên khoa học vô giá, tạo môi trường thực tiễn phong phú cho các nghiên cứu sinh thực hiện luận án.

Đặc biệt, GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh các đề xuất mang tính chiến lược đó là chủ động học hỏi kinh nghiệm phát triển công nghệ thủy lợi tiên tiến của Trung Quốc thông qua hợp tác với các Viện nghiên cứu hàng đầu tại Quảng Tây và Nam Kinh; Thành lập Trung tâm dự báo an toàn hồ đập, hiện thực hóa gợi ý trực tiếp của Bộ trưởng Bộ Thủy lợi Trung Quốc Lý Quốc Anh trong chuyến thăm Viện, gắn công tác đào tạo nguồn nhân lực với nhiệm vụ cảnh báo rủi ro thiên tai quốc gia; Không chỉ dừng lại ở các báo cáo nghiệm thu đề tài, Viện cần đúc kết dữ liệu nghiên cứu và chuyển hóa các kết quả nghiên cứu xuất sắc thành hệ thống giáo trình giảng dạy chuẩn mực cho các trường đại học như Trường Đại học Thủy lợi, Đại học Quốc gia… đồng thời phối hợp chặt chẽ với các Cục chuyên ngành thuộc Bộ để tiếp nhận bài toán đào tạo nhân lực quản lý vận hành công trình.

Phát huy thế mạnh nguồn đề tài KHCN, chuẩn hóa đội ngũ và cải cách thủ tục

PGS.TS. Hoàng Văn Huân – Nguyên Viện trưởng Viện Kỹ thuật Biển (phát biểu từ đầu cầu TP. Hồ Chí Minh): Nhìn nhận lợi thế cạnh tranh của Viện, PGS.TS. Hoàng Văn Huân khẳng định Viện sở hữu nguồn đề tài nghiên cứu các cấp phong phú, là nền tảng cung cấp số liệu, và môi trường tốt nhất cho NCS. PGS.TS. Hoàng Văn Huân so sánh, một trường đại học lớn 5 năm chỉ có khoảng 3 đề tài cấp Nhà nước, trong khi một Viện thành viên của Viện trong một năm đã triển khai số lượng tương đương. Để biến tiềm năng thành hiệu quả, PGS.TS. Hoàng Văn Huân đưa ra 3 kiến nghị: (1) Đưa tiêu chuẩn trình độ Tiến sĩ trở thành điều kiện bắt buộc đối với chức danh Lãnh đạo các Viện và Trung tâm trực thuộc. Lãnh đạo tổ chức khoa học công nghệ phải là nhà khoa học đạt chuẩn để truyền cảm hứng và dẫn dắt đội ngũ; Tạo cơ chế cho phép nghiên cứu sinh trực tiếp tham gia hoặc làm chủ nhiệm các đề tài cấp Bộ, cấp Nhà nước, giúp giải quyết triệt để bài toán kinh phí và số liệu; Cải cách hành chính trong quản lý đào tạo, giảm bớt rào cản rườm rà để nghiên cứu sinh tập trung toàn bộ tâm trí cho công tác nghiên cứu chuyên môn.

Thu hút nhân tài, ứng dụng công nghệ số và tháo gỡ rào cản kinh tế cho nghiên cứu sinh

GS.TS. Tăng Đức Thắng - Nguyên Phó Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam (phát biểu từ đầu cầu TP. Hồ Chí Minh) nêu 3 nhiệm vụ trọng tâm đó là Tăng cường tối đa khả năng thu hút nghiên cứu sinh; xác định nghiên cứu sinh là mắt xích cốt lõi trong các nghiên cứu cơ bản; Tập trung nguồn lực khoa học vào chuyển đổi số và ứng dụng AI.

Nhấn mạnh về tốc độ phát triển công nghệ toàn cầu, GS.TS. Tăng Đức Thắng phân tích: các chốt chặn lý thuyết kinh điển như phương trình Navier-Stokes trong thủy khí hiện nay đã bắt đầu được trí tuệ nhân tạo xử lý hiệu quả, tạo ra bước ngoặt lớn cho các mô hình dự báo thủy văn, thủy lực và cảnh báo thiên tai. Viện cần chủ động chuẩn bị năng lực công nghệ số ngay từ bây giờ. Đặc biệt, GS.TS. Tăng Đức Thắng kiến nghị giải pháp tài chính thiết thực và táo bạo đó là Viện có thể trích kinh phí hoặc hỗ trợ để mua/thuê bản quyền các phần mềm AI chuyên sâu cấp trực tiếp cho nghiên cứu sinh để phục vụ xử lý dữ liệu và tính toán mô phỏng.

GS.TS. Trương Đình Dụ - Nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, nhà khoa học vinh dự nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh - đã mang đến hội nghị những chia sẻ đầy trăn trở nhưng tràn đầy niềm tin vào thế hệ trẻ.

GS.TS. Trương Đình Dụ khẳng định: Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam là môi trường thuận lợi nhất để làm Tiến sĩ vì nguồn đề tài cấp Bộ, cấp Nhà nước rất lớn. Mỗi đề tài đều đòi hỏi phải phát hiện một điểm mới về mặt khoa học công nghệ, và đó chính là cốt lõi của một luận án Tiến sĩ.

Tuy nhiên, GS.TS. Trương Đình Dụ thẳng thắn chỉ rõ nguyên nhân khiến số lượng nghiên cứu sinh có chiều hướng chững lại: nhiều cán bộ trẻ xuất sắc còn e ngại làm Tiến sĩ do gánh nặng kinh phí tốn kém, áp lực thời gian và chính sách đãi ngộ sau khi bảo vệ chưa thực sự rõ ràng. Để tháo gỡ rào cản này, bên cạnh các chính sách hỗ trợ kinh phí của Viện, GS.TS. Trương Đình Dụ khuyên các nhà khoa học trẻ phải biết tận dụng tối đa sức mạnh của Công nghệ thông tin và Trí tuệ nhân tạo.

GS.TS. Trương Đình Dụ nhấn mạnh: “Trong thời đại công nghệ số, các thầy đưa ra ý tưởng khoa học, học trò lập tức ứng dụng máy tính và mô hình phần mềm để chạy tính toán ngay. Việc mô phỏng số sẽ giúp rút ngắn tối đa thời gian, giảm bớt chi phí thực nghiệm mô hình vật lý tốn kém và giúp nghiên cứu sinh hoàn thành bảo vệ luận án nhanh chóng, hiệu quả nhất”

Nâng cao vai trò người thầy, ứng phó thách thức AI và cam kết đồng hành từ Bộ chủ quản

PGS.TS. Trần Thanh Tùng – Trưởng Khoa Công trình, Trường Đại học Thủy lợi: Từ thực tiễn quản lý hơn 60 nghiên cứu sinh tại Khoa Công trình (nguồn tuyển 98% từ bên ngoài), PGS.TS. Trần Thanh Tùng nhấn mạnh hai yếu tố quyết định sức hút đào tạo đó là niềm tin của nghiên cứu sinh vào năng lực, tâm huyết của người thầy và môi trường nghiên cứu hàn lâm chuyên nghiệp. PGS.TS. Trần Thanh Tùng đề xuất Viện tăng cường truyền thông hình ảnh người thầy và các hướng nghiên cứu mạnh. Đáng chú ý, PGS.TS. Trần Thanh Tùng cảnh báo sự bùng nổ của AI đòi hỏi phải thay đổi tư duy hướng dẫn và làm luận án. Nếu nghiên cứu sinh vẫn tiếp cận theo phương pháp cũ mà AI đã làm tốt, luận án sẽ khó thuyết phục các hội đồng đánh giá.

Đại diện cơ quan quản lý nhà nước, Bà Nguyễn Thị Phương Nga - Vụ Tổ chức cán bộ - Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá cao tinh thần khởi sắc và hướng đi đúng đắn của Viện, đặc biệt là đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học 'sống và sạch' (cập nhật đề tài, nhóm nghiên cứu mạnh, công bố quốc tế). Bà khẳng định đây là nguồn dữ liệu tin cậy giúp Vụ Tổ chức cán bộ giải bài toán khó về quản lý nhân lực ngành và lựa chọn địa chỉ gửi gắm đào tạo chuyên gia đầu ngành Thủy lợi. Bà Nguyễn Thị Phương Nga đưa ra cam kết mạnh mẽ: Dù nguồn ngân sách hạn hẹp, Vụ Tổ chức cán bộ sẽ luôn đồng hành và ưu tiên nguồn kinh phí hỗ trợ tối đa cho công tác đào tạo Tiến sĩ của Viện trong thời gian tới.

Kết luận hội nghị, Giám đốc Viện GS.TS. Trần Đình Hòa đã bày tỏ sự trân trọng và tri ân sâu sắc trước những ý kiến đóng góp hết sức thẳng thắn, tâm huyết, cởi mở và mang tính xây dựng cao của các thế hệ lãnh đạo tiền bối, các nhà khoa học và đại diện các cơ quan quản lý

GS.TS. Trần Đình Hòa cho biết lãnh đạo Viện thấu hiểu sâu sắc những khó khăn, vất vả về tài chính, thời gian và áp lực công việc mà các NCS đang phải trải qua. Viện biểu dương tinh thần kiên trì, vượt khó của các NCS đã hoàn thành luận án. Để công tác đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao bước sang một giai đoạn phát triển thực chất, chất lượng và hiệu quả, Giám đốc Viện GS.TS. Trần Đình Hòa chỉ đạo triển khai quyết liệt 05 định hướng chiến lược: Toàn Viện phải đồng bộ triển khai ngay việc rà soát quy chế đào tạo, xây dựng cơ sở dữ liệu KHCN và Ngân hàng đề tài ngay trong năm 2027, tuyệt đối không chần chừ kéo dài lộ trình; Tất cả các đề tài KHCN cấp Bộ, cấp Nhà nước của Viện phải gắn với ít nhất 1-2 suất đào tạo NCS. Ưu tiên giao NCS làm chủ nhiệm hoặc thành viên chủ chốt các đề tài tiềm năng để vừa có dữ liệu chuẩn xác làm luận án, vừa cải thiện đời sống kinh tế; Thực hiện chính sách chuẩn hóa đội ngũ: 100% Lãnh đạo các Viện chuyên ngành/Viện vùng phải đạt trình độ Tiến sĩ trở lên. Cán bộ quy hoạch lãnh đạo cấp Trung tâm/Phòng trực thuộc bắt buộc phải đang làm NCS hoặc có bằng Tiến sĩ; Tinh gọn bộ máy, nhập công tác đào tạo vào Ban Khoa học và Hợp tác Quốc tế để dùng chung cơ sở dữ liệu đề tài, quản lý tập trung và đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính cho NCS; Xây dựng hệ thống dữ liệu mở về 7 hướng KHCN ưu tiên (an toàn đập, ô nhiễm nguồn nước, chống ngập, biến đổi khí hậu, công nghệ số/AI...) kèm danh sách các Giáo sư, Phó Giáo sư hướng dẫn để NCS chủ động tiếp cận, thấy rõ đường đi và đích đến.

GS.TS. Trần Đình Hòa khẳng định Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng sống còn của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam. Với sự đồng lòng của tập thể lãnh đạo, sự tận tụy của các thầy cô giáo và tâm huyết của các nhà khoa học, Viện tin tưởng chắc chắn sẽ tạo ra một bước chuyển mình mạnh mẽ, khẳng định vị thế trung tâm nghiên cứu và đào tạo Tiến sĩ Thủy lợi hàng đầu của cả nước.

Ý kiến góp ý: