Đổi mới quản trị đào tạo tiến sĩ theo hướng mở, liên kết và dựa trên nền tảng dữ liệu lớn
22/11/2026Tin liên quan:
- Hội nghị công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chào mừng kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11
- Đổi mới đào tạo Tiến sĩ thủy lợi: Tiếng nói tâm huyết từ các chuyên gia và cơ quan quản lý
Tại Hội nghị công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chào mừng kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 diễn ra ngày 17/11/2026, TS. Dương Quốc Huy, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ số và Đào tạo (Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam), đã trình bày tham luận về đổi mới công tác quản lý đào tạo tiến sĩ, đề xuất xây dựng Ngân hàng đề tài, dự án khoa học công nghệ trên nền tảng dữ liệu lớn cùng lộ trình triển khai đến năm 2030.

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao ngày càng cấp thiết, hoạt động đào tạo tiến sĩ tại Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Theo TS. Dương Quốc Huy, một đặc điểm nổi bật cần được nhìn nhận đầy đủ là đào tạo tiến sĩ của Viện không khép kín trong phạm vi nội bộ. Đội ngũ tham gia hướng dẫn, giảng dạy không chỉ có các nhà khoa học của Viện mà còn có sự góp mặt của nhiều chuyên gia từ các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan khoa học khác; đồng thời, nghiên cứu sinh theo học cũng đến từ nhiều đơn vị, tổ chức bên ngoài. Chính sự đan xen này tạo nên lợi thế để Viện phát triển mô hình đào tạo theo hướng mở và liên kết, qua đó huy động tổng hợp nguồn lực khoa học công nghệ trong và ngoài Viện. Từ đó, công tác quản lý đào tạo cần chuyển dịch từ vận hành hành chính sang mô hình quản trị hiện đại, lấy chất lượng nghiên cứu làm trung tâm, lấy liên kết khoa học làm nền tảng và lấy kết quả đầu ra làm thước đo.
Nhận diện những vấn đề đặt ra trong thực tiễn
Nhìn lại thời gian qua, TS. Dương Quốc Huy cho biết công tác đào tạo tiến sĩ của Viện đã từng bước triển khai theo các quy định hiện hành và phát huy được nhiều lợi thế về đội ngũ nhà khoa học, đơn vị nghiên cứu chuyên ngành, hệ thống phòng thí nghiệm, cơ sở thực nghiệm, cùng khối lượng lớn đề tài, dự án khoa học công nghệ và mạng lưới hợp tác rộng mở. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo, tham luận chỉ ra năm nhóm vấn đề cần quan tâm giải quyết như việc xác định hướng nghiên cứu và đề tài luận án cần gắn chặt hơn với định hướng phát triển khoa học công nghệ của Viện. Nhiều đề tài, dự án và kết quả nghiên cứu có giá trị hiện nay chưa được khai thác đầy đủ để hình thành các hướng nghiên cứu chuyên sâu, có tính kế thừa nhằm phát triển thành luận án tiến sĩ; Hai là, cần mở rộng và tăng cường sự liên kết giữa nghiên cứu sinh với các nhóm nghiên cứu, nhà khoa học và nhiệm vụ khoa học công nghệ trong và ngoài Viện. Đào tạo tiến sĩ tại một viện nghiên cứu cần tận dụng lợi thế thực tiễn, giúp nghiên cứu sinh tiếp cận kịp thời với các bài toán khoa học, dữ liệu, công nghệ, mô hình thực nghiệm và kết quả nghiên cứu của các nhóm chuyên môn, đồng thời phát huy tốt hơn vai trò hướng dẫn, đồng hướng dẫn và hợp tác của các nhà khoa học bên ngoài Viện; công tác quản lý nghiên cứu sinh cần đổi mới theo hướng linh hoạt, phù hợp với điều kiện học tập và công tác của từng người học. Do nghiên cứu sinh đến từ cả trong và ngoài Viện nên điều kiện tiếp cận phòng thí nghiệm, dữ liệu và nhóm nghiên cứu có sự khác biệt, đòi hỏi phương thức quản lý vừa bảo đảm tuân thủ quy định, vừa tạo điều kiện khai thác hiệu quả nguồn lực tại cả Viện và cơ quan công tác; công tác quản lý đội ngũ tham gia đào tạo cần được chú trọng đúng mức. Khi đội ngũ hướng dẫn gồm cả nhà khoa học của Viện và các cơ quan, trường đại học bên ngoài, việc xây dựng cơ chế kết nối, phối hợp, phân công trách nhiệm và đánh giá hiệu quả tham gia đào tạo trở thành yêu cầu thiết yếu; chuyển đổi số trong quản lý đào tạo chưa khai thác hết tiềm năng. Viện cần xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, kết nối thông tin về đề tài, dự án, chuyên gia, nhà khoa học, công bố khoa học, nhóm nghiên cứu và nghiên cứu sinh nhằm phục vụ công tác tổ chức và điều phối trong mô hình liên kết mở.
Sáu nhóm giải pháp trọng tâm và giải pháp đột phá từ dữ liệu lớn
Trên cơ sở phân tích các vấn đề trên, TS. Dương Quốc Huy đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm nhằm đổi mới toàn diện và thực chất công tác quản lý đào tạo tiến sĩ tại .
Giải pháp đầu tiên là đổi mới tư duy quản lý và hoàn thiện mô hình quản trị đào tạo theo hướng mở, liên kết. Công tác quản lý cần chuyển từ quản lý hành chính, nặng về hồ sơ và thủ tục sang quản trị chất lượng đào tạo, lấy tiến độ, sản phẩm và kết quả nghiên cứu làm trọng tâm. Trong mô hình này, Viện đóng vai trò đầu mối tổ chức, quản lý và điều phối; các đơn vị chuyên môn xây dựng môi trường nghiên cứu; các nhà khoa học trong và ngoài Viện tham gia hướng dẫn, đồng hướng dẫn và phát triển hướng nghiên cứu; nghiên cứu sinh từ nhiều cơ quan cùng tham gia vào hệ sinh thái nghiên cứu chung. Viện cần rà soát, hoàn thiện quy chế, quy trình, phân định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và hoàn thiện cơ chế phối hợp với các đối tác bên ngoài.
Giải pháp thứ hai là gắn đào tạo tiến sĩ với các nhóm nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học công nghệ trong và ngoài Viện. Mỗi nghiên cứu sinh được kết nối với một nhóm nghiên cứu hoặc hướng nghiên cứu chuyên sâu phù hợp với đề tài luận án, có thể hình thành trong nội bộ một đơn vị hoặc liên kết giữa nhiều đơn vị của Viện với các trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức khoa học khác. Nghiên cứu sinh công tác ở các cơ quan bên ngoài được tạo điều kiện tham gia nhóm nghiên cứu phù hợp và khai thác cơ sở vật chất, dữ liệu, năng lực chuyên môn của Viện cùng các đối tác. Các hướng nghiên cứu ưu tiên có thể tập trung vào công nghệ mới trong xây dựng và quản lý công trình thủy lợi, quản lý tài nguyên nước, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo và cảnh báo thiên tai, công nghệ phòng chống sạt lở và xâm nhập mặn, thích ứng biến đổi khí hậu và chuyển đổi số trong quản lý hệ thống thủy lợi. Quá trình này đồng thời phải bảo đảm luận án có tính độc lập và đóng góp khoa học mới, không đơn thuần là một phần công việc của đề tài hay dự án.
Giải pháp thứ ba là xây dựng Ngân hàng đề tài, dự án khoa học công nghệ thành cơ sở dữ liệu lớn phục vụ định hướng nghiên cứu sinh. Theo TS. Dương Quốc Huy, đây là giải pháp có tính đột phá khi khai thác nguồn tài nguyên phong phú gồm các đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp tỉnh, chương trình, dự án hợp tác trong và ngoài nước, báo cáo tổng kết, dữ liệu khảo sát, mô hình tính toán, sản phẩm công nghệ và công trình ứng dụng thực tiễn của Viện, cùng các nguồn dữ liệu và chuyên gia từ đối tác. Việc xây dựng Ngân hàng đề tài, dự án trên nền tảng dữ liệu lớn được triển khai qua bốn bước: số hóa và tập hợp dữ liệu; chuẩn hóa và phân loại theo lĩnh vực, công nghệ, khu vực địa lý, vấn đề khoa học, kết quả ứng dụng và mức độ phát triển của hướng nghiên cứu; kết nối với cơ sở dữ liệu chuyên gia, nhà khoa học, công bố khoa học, phòng thí nghiệm, cơ sở thực nghiệm và nhóm nghiên cứu trong, ngoài Viện; cuối cùng là khai thác dữ liệu bằng phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và công cụ tìm kiếm thông minh để nhận diện vấn đề khoa học chưa giải quyết triệt để, khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu mới. Từ đó, Viện có thể xây dựng danh mục hướng nghiên cứu tiến sĩ theo từng lĩnh vực, đơn vị, nhóm nghiên cứu và xác định nhà khoa học hướng dẫn, đồng hướng dẫn phù hợp, chẳng hạn phát triển hướng nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số trong dự báo nhu cầu nước và tối ưu hóa vận hành công trình; mô hình dự báo lũ, cảnh báo sạt lở, đánh giá rủi ro và thích ứng biến đổi khí hậu; hay vật liệu mới, công nghệ sửa chữa, nâng cấp và nâng cao an toàn công trình thủy lợi. Thay vì để nghiên cứu sinh tự tìm đề tài phân tán, Viện sẽ chủ động cung cấp hướng nghiên cứu có cơ sở khoa học, có dữ liệu, có chuyên gia hướng dẫn và có điều kiện triển khai thực tế, tạo nên chuỗi liên kết xuyên suốt từ đề tài, dự án, dữ liệu nghiên cứu, nhà khoa học, chuyên gia, nhóm nghiên cứu, nghiên cứu sinh, luận án đến sản phẩm khoa học và ứng dụng thực tiễn.
Giải pháp thứ tư là đổi mới quản lý nghiên cứu sinh và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ hướng dẫn. Từng nghiên cứu sinh có kế hoạch nghiên cứu cá nhân với các mốc tiến độ, sản phẩm khoa học và trách nhiệm rõ ràng của người hướng dẫn. Với nghiên cứu sinh là cán bộ của Viện, cần gắn kết chặt hơn với nhiệm vụ nghiên cứu và hoạt động chuyên môn của đơn vị; với nghiên cứu sinh từ bên ngoài, cần có cơ chế phối hợp giữa Viện, cơ quan công tác và người hướng dẫn để bảo đảm điều kiện triển khai và tiếp cận dữ liệu. Cơ chế đánh giá trách nhiệm người hướng dẫn cần áp dụng cho cả nhà khoa học trong và ngoài Viện, khuyến khích đồng hướng dẫn, hợp tác nghiên cứu, phát triển nhóm liên ngành và đánh giá định kỳ dựa trên kết quả nghiên cứu, chất lượng công bố khoa học cùng khả năng hoàn thành luận án.
Giải pháp thứ năm là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đào tạo. Bên cạnh Ngân hàng đề tài, dự án, Viện cần xây dựng hệ thống quản lý đào tạo tiến sĩ trên nền tảng số tích hợp thông tin về nghiên cứu sinh, người hướng dẫn, đơn vị công tác, kế hoạch đào tạo, tiến độ, công bố khoa học và kết quả luận án, đồng thời có cơ sở dữ liệu về năng lực, lĩnh vực chuyên môn, công trình khoa học và khả năng hướng dẫn của đội ngũ nhà khoa học trong và ngoài Viện. Quản lý tập trung giúp lãnh đạo Viện và các đơn vị nắm bắt kịp thời tình hình, tăng cường kết nối, giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị, song song với việc bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và quyền sở hữu trí tuệ đối với các kết quả, dữ liệu chưa được phép công bố.
Giải pháp thứ sáu là tăng cường hợp tác trong nước và quốc tế để bảo đảm nguồn lực cho đào tạo. Viện tiếp tục mở rộng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và chuyên gia trong, ngoài nước thông qua đồng hướng dẫn, hội thảo khoa học, trao đổi học thuật, hợp tác nghiên cứu và công bố quốc tế; đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp rõ ràng với các cơ quan có nghiên cứu sinh theo học để khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, cơ sở thực nghiệm và dữ liệu. Nguồn lực huy động không chỉ dừng ở kinh phí mà còn bao gồm chuyên gia, trang thiết bị, dữ liệu và môi trường nghiên cứu, góp phần phát triển đội ngũ khoa học trình độ cao cho cả Viện và các đơn vị phối hợp.
Lộ trình thực hiện đến năm 2030 và kiến nghị chiến lược
Để đưa các giải pháp vào cuộc sống, TS. Dương Quốc Huy đề xuất lộ trình triển khai theo ba giai đoạn. Năm 2027 tập trung xây dựng nền tảng: rà soát, hoàn thiện quy chế và quy trình quản lý đào tạo theo hướng mở, liên kết; điều tra, thống kê, số hóa dữ liệu đề tài, dự án khoa học công nghệ; xây dựng cấu trúc và hệ thống phân loại Ngân hàng đề tài, dự án; hình thành cơ sở dữ liệu ban đầu về nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài Viện tham gia đào tạo; và thí điểm khai thác dữ liệu để xây dựng danh mục hướng nghiên cứu tiến sĩ tại một số đơn vị. Giai đoạn 2028 đến 2029 tập trung hoàn thiện và mở rộng: vận hành Ngân hàng đề tài, dự án trên nền tảng số; kết nối dữ liệu đề tài, dự án với dữ liệu chuyên gia, công bố khoa học và nhóm nghiên cứu; mở rộng mô hình đào tạo gắn với nhóm nghiên cứu liên kết trong và ngoài Viện; tăng cường phối hợp với cơ quan có nghiên cứu sinh theo học; và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tìm kiếm, phân tích, đề xuất hướng nghiên cứu. Năm 2030 tập trung đánh giá và phát triển: đánh giá hiệu quả mô hình quản lý đào tạo mới, hoàn thiện hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu và hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo tiến sĩ có tính liên kết cao, huy động hiệu quả nguồn lực trong và ngoài Viện.
TS. Dương Quốc Huy khẳng định đổi mới công tác quản lý đào tạo tiến sĩ là nhiệm vụ chiến lược gắn với ba chuyển đổi lớn: chuyển từ quản lý theo thủ tục sang quản trị theo chất lượng và kết quả nghiên cứu; chuyển từ mô hình dựa vào nguồn lực nội bộ sang đào tạo mở, liên kết huy động nguồn lực từ nhiều cơ quan, tổ chức; và chuyển từ khai thác phân tán sang xây dựng hệ sinh thái dữ liệu khoa học công nghệ, lấy Ngân hàng đề tài, dự án làm nền tảng hình thành hướng nghiên cứu và kết nối nguồn lực. TS. Dương Quốc Huy kiến nghị lãnh đạo Viện quan tâm chỉ đạo xây dựng Đề án đổi mới công tác quản lý đào tạo tiến sĩ giai đoạn 2027 đến 2030 với lộ trình và nguồn lực cụ thể, qua đó tạo nền tảng để Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam phát huy hơn nữa vai trò tổ chức nghiên cứu khoa học đầu ngành, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của ngành thủy lợi, tài nguyên nước và phòng chống thiên tai
Ý kiến góp ý:

