Mối gây hại - không chỉ là vấn đề của Việt Nam

Có hơn 40 loài mối được xếp vào nhóm nguy hiểm cần áp dụng các biện pháp phòng trừ nhằm đảm bảo an toàn cho công trình và hạ tầng tại Việt Nam.

Nghiên cứu kiểm soát mối khu vực Vành đai Thái Bình Dương

Trong hai ngày 12-13/3/2026, Viện Sinh thái và Bảo vệ Công trình trực thuộc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, phối hợp với các tổ chức quốc tế, đồng tổ chức Hội nghị nghiên cứu về Mối khu vực Vành đai Thái Bình Dương (PRTRG) lần thứ 16 tại Hà Nội.

Toàn cảnh Hội nghị nghiên cứu về Mối khu vực Vành đai Thái Bình Dương (PRTRG) lần thứ 16 tổ chức tại Hà Nội, thu hút hơn 150 nhà khoa học và chuyên gia quốc tế tham dự. Ảnh: Hoài Thơ

Hội nghị có sự tham gia của gần 150 nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp đến từ nhiều quốc gia như Úc, Trung Quốc, Pháp, Hồng Kông, Indonesia, Nhật Bản, Malaysia, Philippines, Singapore, Đài Loan, Thái Lan và Hoa Kỳ.

Phát biểu khai mạc hội nghị, GS.TS Trần Đình Hòa, Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam cho biết, hội nghị năm nay có chủ đề “Mối trong một thế giới đang thay đổi: Biến đổi khí hậu, sự xâm nhập của sinh vật gây hại và các giải pháp kiểm soát chiến lược”. Với hơn 30 báo cáo khoa học và 10 poster trình bày kết quả nghiên cứu, sự kiện được xem là diễn đàn học thuật quan trọng để các nhà khoa học chia sẻ kết quả nghiên cứu mới nhất, đồng thời thảo luận các thách thức trong lĩnh vực sinh học, sinh thái học và quản lý mối.

GS.TS Trần Đình Hòa, Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: Hoài Thơ

Theo GS Hòa, đây là lần thứ hai Viện Sinh thái và Bảo vệ Công trình phối hợp cùng các đối tác quốc tế tổ chức hội nghị của PRTRG tại Việt Nam. Với các đại biểu từng tham dự hội nghị tại Hà Nội năm 2012, lần trở lại này là dịp chứng kiến sự phát triển của thành phố cũng như sự mở rộng hợp tác khoa học trong khu vực.

Chia sẻ tại hội nghị, GS.TS Hou-Feng Li, Chủ tịch Nhóm nghiên cứu về Mối khu vực Vành đai Thái Bình Dương (PRTRG) cho biết, một trong những mục tiêu quan trọng của mạng lưới này là tạo cầu nối giữa các nhà khoa học và các chuyên gia kiểm soát mối gây hại.

GS.TS  Hou-Feng Li, Chủ tịch Nhóm nghiên cứu về Mối khu vực Vành đai Thái Bình Dương (PRTRG), trao đổi về xu hướng nghiên cứu và hợp tác kiểm soát mối trong khu vực. Ảnh: Hoài Thơ

Thông qua PRTRG, các nhà nghiên cứu có cơ hội tiếp cận kinh nghiệm thực tiễn từ những đơn vị trực tiếp xử lý mối ngoài hiện trường, trong khi các chuyên gia kiểm soát mối cũng có thể cập nhật các tiến bộ khoa học mới nhất trong nghiên cứu sinh học và quản lý mối.

Theo GS Li, PRTRG hiện là một trong những diễn đàn quốc tế có uy tín trong lĩnh vực nghiên cứu và kiểm soát mối, quy tụ nhiều tổ chức và nhà khoa học hàng đầu thế giới.

Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi rõ rệt sự phân bố của nhiều loài mối trên toàn cầu. Khi nhiệt độ tăng lên, các loài mối có xu hướng mở rộng phạm vi sinh sống từ vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới lên các khu vực phía Bắc, đồng thời dịch chuyển từ vùng thấp lên những khu vực có độ cao lớn hơn.

Cùng với đó, quá trình đô thị hóa và gia tăng dân số cũng khiến nguy cơ mối gây hại gia tăng, khi các hoạt động xây dựng ngày càng mở rộng sang những khu vực trước đây ít bị ảnh hưởng.

GS.TS Hou-Feng Li, Chủ tịch Nhóm nghiên cứu về Mối khu vực Vành đai Thái Bình Dương (PRTRG), trao kỉ niệm chương cho GS.TS Trần Đình Hòa, Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam. Ảnh: Hoài Thơ

Riêng tại Việt Nam, Chủ tịch PRTRG đánh giá lĩnh vực nghiên cứu và kiểm soát mối đã có nhiều bước tiến đáng kể trong khoảng một thập kỷ qua. Số loài mối được ghi nhận tăng gần 90% so với trước đây, phản ánh những tiến bộ rõ rệt trong công tác khảo sát và nghiên cứu đa dạng sinh học của nhóm côn trùng này.

Hướng tới giải pháp kiểm soát mối bền vững

Theo PGS.TS. Nguyễn Quốc Huy, Viện trưởng Viện Sinh thái và Bảo vệ Công trình, mối là một trong những nhóm sinh vật gây hại nguy hiểm đối với công trình đê đập, công trình xây dựng, di tích lịch sử văn hóa và nhiều loại cây trồng khác nhau.

PGS.TS Nguyễn Quốc Huy, Viện trưởng Viện Sinh thái và Bảo vệ Công trình, chia sẻ về các giải pháp kiểm soát mối và định hướng nghiên cứu trong thời gian tới. Ảnh: Hoài Thơ

Trong tổng số các loài mối đã được phát hiện tại Việt Nam, có hơn 40 loài được xếp vào nhóm gây hại cần phải phòng trừ nhằm đảm bảo an toàn cho các đối tượng công trình cần bảo vệ.

Trước thực tế đó, Viện Sinh thái và Bảo vệ Công trình đã tập trung nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái học của mối, phát triển các giải pháp phát hiện sớm sự xâm nhập của mối, đồng thời kiểm soát chúng bằng các sản phẩm hiệu quả và thân thiện với môi trường. Đến nay, Viện đã nghiên cứu thành công 4 sản phẩm kiểm soát mối. Các sản phẩm này đã được cấp phép đăng ký, thương mại hóa và sử dụng chính thức tại Việt Nam.

Trong thời gian tới, Viện sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ thông tin nhằm phát hiện sớm sự xâm nhập của mối, qua đó giảm thiểu rủi ro đối với các công trình hạ tầng. Đồng thời, các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu tổ hợp các giải pháp địa vật lý tiên tiến trong thăm dò, phát hiện tổ mối trong đê đập và phát triển công nghệ bả thân thiện với môi trường nhằm hướng tới mục tiêu kiểm soát an toàn và bền vững.

Bổ sung thêm góc nhìn về đa dạng sinh học, PGS.TS Nguyễn Văn Quảng (Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết mối giữ vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nhiệt đới khi tham gia vào quá trình phân hủy vật chất hữu cơ, xáo trộn đất và góp phần vào chu trình carbon - nitơ.

PGS.TS Nguyễn Văn Quảng trình bày báo cáo về đa dạng sinh học loài mối tại Việt Nam. Ảnh: Hoài Thơ

Trong giai đoạn 2021 - 2025, các nhà khoa học đã thu thập khoảng 30.000 - 45.000 mẫu mối tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn trên cả nước. Kết quả xác định được 282 loài mối thuộc 46 giống và 7 họ, trong đó có 31 loài được ghi nhận lần đầu tiên tại Việt Nam.

Theo các nhà khoa học, những nghiên cứu được chia sẻ tại hội nghị góp phần cập nhật các xu hướng mới trong nghiên cứu và quản lý mối trên thế giới, đồng thời mở ra nhiều cơ hội hợp tác khoa học trong khu vực. Thông qua mạng lưới PRTRG, các nhà khoa học, chuyên gia kiểm soát dịch hại và doanh nghiệp có thêm điều kiện kết nối, trao đổi kinh nghiệm và thúc đẩy các giải pháp quản lý mối hiệu quả trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Chủ tịch Nhóm nghiên cứu về Mối khu vực Vành đai Thái Bình Dương chụp ảnh lưu niệm cùng Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam và Viện Sinh thái và Bảo vệ Công trình. Ảnh: Hoài Thơ

Theo  Hoài Thơ - Kiên Trung/nongnghiepmoitruong.vn