Tọa đàm “Các giải pháp phục hồi nguồn nước”

Ngày 24/4, tại Hà Nội, Cục Quản lý tài nguyên nước -Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam cùng các cơ quan, tổ chức liên quan tổ chức Tọa đàm “Các giải pháp phục hồi nguồn nước”.

Sự kiện thu hút đông đảo đại biểu đến từ các Bộ, ngành Trung ương, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội chuyên ngành, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước khẳng định, nước là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng, là yếu tố thiết yếu bảo đảm sự sống, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, an ninh môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, dưới tác động của biến đổi khí hậu, tình trạng khai thác, sử dụng nước gia tăng, cùng với áp lực từ quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và phát triển kinh tế - xã hội, nhiều nguồn nước tại Việt Nam đang đứng trước nguy cơ suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm nghiêm trọng.

Nhiều dòng sông, kênh, rạch đã và đang bị suy thoái nghiêm trọng, không ít các dòng sông đã biến thành “dòng sông chết”, ảnh hưởng trực tiếp đến cấp nước sinh hoạt, sản xuất, sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải triển khai các giải pháp phục hồi nguồn nước một cách tổng thể, đồng bộ và bền vững. Theo đó, Đảng và Chính phủ đã xác định là một trong những nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước…

Phó Cục trưởng Nguyễn Hồng Hiếu cũng cho biết, thời gian qua, Cục Quản lý tài nguyên nước đã tích cực phối hợp với ADB và các cơ quan nghiên cứu để xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mức độ suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm nguồn nước; đồng thời phối hợp với Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phục hồi nguồn nước trên một số lưu vực sông trọng điểm như Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy và Ngũ Huyện Khê.

Những kết quả nghiên cứu bước đầu là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện các chính sách, giải pháp và xây dựng kế hoạch phục hồi nguồn nước trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo Phó Cục trưởng Nguyễn Hồng Hiếu để bộ tiêu chí đánh giá thực sự phù hợp với điều kiện thực tiễn, các giải pháp phục hồi nguồn nước có tính khả thi cao và có thể triển khai hiệu quả trong thực tế, việc tham vấn ý kiến từ các chuyên gia, nhà khoa học, các cơ quan quản lý, các bên liên quan là hết sức cần thiết và đây cũng chính là mục tiêu trọng tâm của tọa đàm lần này

Tham luận về thực trạng và đề xuất giải pháp cải tạo, phục hồi nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm tại các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy và Ngũ Huyện Khê tại buổi tọa đàm, GS.TS. Lê Văn Nghị - Giám đốc Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về Động lực học Sông Biển - Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam cho biết trong 20 năm trở lại đây, quá trình hạ thấp lòng dẫn, dẫn đến hạ thấp mực nước sông Đà, sông Hồng diễn ra mãnh liệt, làm tách rời các nhánh phân lưu (Tích, Nhuệ, Đáy, Tô Lịch, Bắc Hưng Hải, Ngũ Huyện Khê) với sông Mẹ (Hồng, Đà, Đuống) dẫn đến tình trạng thiếu nước nghiêm trọng.

Hệ quả là các nhánh phân lưu như sông Tích, Nhuệ, Đáy, Tô Lịch, Bắc Hưng Hải, Ngũ Huyện Khê dần tách rời khỏi nguồn cấp chính, mất khả năng tự chảy. Nhiều công trình lấy nước trọng điểm không còn hoạt động theo thiết kế, khiến toàn hệ thống phụ thuộc vào các đợt xả nước từ hồ chứa thượng nguồn.

Bên cạnh tình trạng suy giảm dòng chảy, ô nhiễm nguồn nước trên các lưu vực đang ở mức báo động, trong đó phần lớn là nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý, nước thải công nghiệp và làng nghề giấy Phong Khê khiến chất lượng nước thường xuyên ở mức ô nhiễm nặng, nước sông có màu đen và mùi hôi gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân.

Trước thực trạng trên, mục tiêu đặt ra là phục hồi toàn diện, bền vững nguồn nước mặt trên các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê trên cơ sở thuận theo tự nhiên, phát huy tối đa hiệu quả cơ sở hạ tầng tài nguyên nước, thủy lợi hiện có và mạng lưới sông suối tự nhiên; từng bước khôi phục, tạo dòng chảy thường xuyên hướng tới thiết lập cơ chế tự chảy thường xuyên, liên tục và xử lý dứt điểm ô nhiễm nguồn nước; đảm bảo an ninh nguồn nước, đưa các dòng sông trở thành các trục không gian xanh, sạch, đẹp, văn minh, hiện đại, hướng tới khai thác đa mục tiêu và đem lại giá trị gia tăng về kinh tế, sinh thái, văn hoá, lịch sử

Để hiện thực hóa mục tiêu này, GS.TS. Lê Văn Nghị đã đề xuất 03 nhóm giải pháp trọng tâm đó là vận hành hồ chứa để đảm bảo mực nước; Xây dựng các đập ngầm dọc đáy sông để tăng mực nước trên sông; Xây dựng các đập dâng, điều tiết chủ động

Phát biểu tại buổi tọa đàm, đại diện ADB đánh giá cao nỗ lực của Việt Nam trong việc triển khai Luật Tài nguyên nước năm 2023, đặc biệt là các quy định liên quan đến phục hồi nguồn nước. Việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá được xem là bước đi nền tảng, giúp xác định các nguồn nước cần ưu tiên phục hồi và định hướng đầu tư.

Đại diện ADB cũng cho biết, trong giai đoạn đến năm 2030, tổ chức này cam kết dành khoảng 40 tỷ USD hỗ trợ chuyển đổi hệ thống lương thực, trong đó có các sáng kiến liên quan đến lưu vực sông bền vững và đầu tư vào vốn tự nhiên – những nội dung có mối liên hệ chặt chẽ với phục hồi tài nguyên nước.

Đồng thời, ADB sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam đánh giá toàn diện an ninh nguồn nước theo các tiêu chí quốc tế, làm cơ sở cho hoạch định chính sách và thu hút nguồn lực đầu tư.

Phát biểu kết luận tọa đàm, GS.TS. Trần Đình Hòa - Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đánh giá các đề xuất không chỉ dừng lại ở xử lý ô nhiễm cục bộ mà đã tiếp cận toàn diện hơn, hướng tới giải quyết những vấn đề cốt lõi của an ninh nguồn nước quốc gia.

Theo GS.TS. Trần Đình Hòa, việc xây dựng hệ thống giám sát định kỳ, kết hợp cập nhật dữ liệu nguồn nước theo thời gian thực sẽ tạo nền tảng quan trọng cho công tác quản lý chủ động, minh bạch và hiệu quả.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông giữa các ngành, các cấp, cơ quan quản lý có thể kịp thời đưa ra cảnh báo sớm, điều tiết nguồn nước hợp lý và lựa chọn giải pháp can thiệp phù hợp cho từng lưu vực. Đây chính là “xương sống” trong chiến lược quản trị tài nguyên nước hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả đầu tư, hạn chế lãng phí và bảo đảm tính bền vững lâu dài, GS.TS. Trần Đình Hòa nhấn mạnh.

GS.TS. Trần Đình Hòa bày tỏ kỳ vọng khi các đề án được triển khai vào thực tiễn sẽ góp phần cải thiện rõ rệt chất lượng nguồn nước, khôi phục hệ sinh thái và bảo đảm nguồn cung phục vụ sản xuất, sinh hoạt cho hàng triệu người dân.

Các chuyên gia, nhà khoa học phát biểu tại buổi tọa đàm