Ứng dụng khoa học, công nghệ mới trong cảnh báo sớm và quản lý rủi ro thiên tai
17/11/2026Thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, bất thường, với nhiều loại hình xảy ra đồng thời hoặc nối tiếp. Thực tế này đòi hỏi chuyển mạnh sang quản trị rủi ro chủ động, phòng ngừa từ sớm, từ xa; đồng thời nâng cao năng lực cấp xã, gắn thông tin dự báo, cảnh báo với quyết định và hành động ứng phó tại cơ sở.
Chiều ngày 16/11/2026, tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội thảo “Công nghệ mới ứng dụng trong dự báo, cảnh báo và phòng, chống thiên tai” được tổ chức nhằm chia sẻ những tiến bộ khoa học, công nghệ và các giải pháp đổi mới, sáng tạo trong lĩnh vực dự báo, cảnh bảo sớm và quản lý rủi ro thiên tai.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp dự và phát biểu khai mạc. Đồng chủ trì Hội thảo có ông Cao Đức Phát, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai; ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai; ông Lê Trọng Đảm, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường. Tham dự có đại diện các cơ quan thuộc Bộ, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức quốc tế và một số địa phương.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh vai trò của công tác dự báo thiên tai
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Ủy viên Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: Xây dựng một hệ thống dữ liệu đồng bộ trên cơ sở tích hợp các dữ liệu đã có là yêu cầu bắt buộc và phải làm ngay; xây dựng bản đồ số rủi ro, tạo nền tảng giám sát để hỗ trợ ra quyết định, nâng cao hiệu quả dự báo, cảnh báo sớm trong truyền tin, thông tin đến người dân; cần gắn ứng dụng công nghệ với nâng cao năng lực quản lý, đặc biệt là trong tổ chức thực hiện.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, thiên tai diễn biến ngày càng cực đoan, dị thường. Để phòng, chống thiên tai hiệu quả thì công tác dự báo rất quan trọng. Đặc biệt là việc ứng dụng khoa học, công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo, Big Data (dữ liệu lớn).... vào công tác dự báo. Mặt khác cần có sự phối hợp, liên kết với các đơn vị lớn trên thế giới, các nhà khoa học, các trung tâm công nghệ chuyên về dự báo, cảnh báo để giải quyết bài toán dự báo sớm, nhanh, chính xác, đáp ứng được yêu cầu. Cùng với đó, để công tác phòng, chống thiên tai đạt hiệu quả, trước hết cần phải chuyển từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động. Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh: "Chúng ta có dự báo cảnh báo sớm là đúng, nhưng người dân nhận được tin muộn hoặc không nhận được tin thì cũng không có giá trị. Thậm chí dự báo, cảnh báo trở thành vô giá trị. Do vậy, trong thời đại hiện nay, việc ứng dụng khoa học công nghệ trong dự báo, cảnh báo để người dân có được thông tin về thiên tai sớm nhất, từ đó chủ động ứng phó, giảm thiểu rủi ro thiên tai là vấn đề đặc biệt quan trọng".
Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai Cao Đức Phát cho biết, việc tổ hội thảo nhằm nhằm xin ý kiến các chuyên gia, các cơ quan quản lý nhà nước về các công nghệ, thiết bị mới, nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo có thể áp dụng để giúp các cộng đồng có rủi ro thiên tai nâng cao năng lực giám sát, tiếp thu thông tin, cảnh báo kịp thời tới người dân để có biện pháp ứng phó hiệu quả.
Thời gian qua, Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai đã thí điểm ứng dụng các nền tảng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo tại một số địa phương để đo đạc, giám sát mưa lũ, sạt lở đất theo thời gian thực và cụ thể hóa thông tin cảnh báo đến từng cộng đồng. Lãnh đạo Quỹ mong muốn sẽ cùng các nhà khoa học, cơ quan quản lý đánh giá hiệu quả để nhân rộng, giúp nâng cao năng lực tự phòng tránh và ứng phó kịp thời cho người dân vùng rủi ro thiên tai cao.

Ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và PCTT phát biểu tại hội thảo
Đề cập tới hạ tầng quan trắc, giám sát thiên tai hiện nay, ông Nguyễn Thành Phương, Trưởng phòng Quản lý rủi ro thiên tai cộng đồng và Truyền thông, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai cho biết, hiện có 215 trạm khí tượng bề mặt, 2.599 điểm, trạm đo mưa tự động, 426 trạm thủy văn, 10 rada thời tiết, 177 camera giám sát trọng điểm đê điều, hồ chứa, 27 trạm khí tượng trên cao, 27 trạm khí tượng hải văn, 19 trạm giám sát biến đổi khí hậu. Ngoài ra, trong dự báo, cảnh báo thiên tai cũng đã ứng dụng các mô hình như WRF, WRF_DA; phần mềm tích hợp dữ liệu và hỗ trợ dự báo; trí tuệ nhân tạo, hệ thống cảnh báo lũ quét, sạt lở đất, dông sét...
Ông Nguyễn Thành Phương - Trưởng phòng Quản lý rủi ro thiên tai cộng đồng và Truyền thông giới thiệu về hạ tầng quan trắc và giám sát thiên tai hiện nay
Liên quan đến mô hình ứng dụng công nghệ thông tin trong cảnh báo sớm và ứng phó thiên tai dựa vào cộng đồng, Phó Giám đốc Trung tâm Chính sách và Kỹ thuật phòng, chống thiên tai Bùi Quang Huy nêu rõ, hiện Trung tâm đã xây dựng được mô hình ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số trong cảnh báo và ứng phó thiên tai dựa vào cộng đồng tại tỉnh Hà Tĩnh (Hà Tĩnh PDMS), ứng dụng này cho phép thu nhận, chia sẻ thông tin, dữ liệu; phân tích, hỗ trợ chỉ đạo, điều hành ứng phó thiên tai; hiển thị số liệu quan trắc, thực đo, cảnh báo; kết nối với các hệ thống, cơ sở dữ liệu liên quan các cấp...
Các đại biểu tham gia ý kiến tại Hội thảo
Đánh giá cao hiệu quả triển khai thực tiễn, ông Hồ Duy Phiệt, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, hệ thống HaTinh PDMS và HydroNet đã hỗ trợ đắc lực công tác chỉ huy phòng chống thiên tai trên địa bàn 69 xã, phường trên địa bàn tỉnh. Các tháp báo lũ tự động tại cộng đồng có khả năng kích hoạt còi và đèn cảnh báo ngay cả khi mất kết nối mạng, giúp người dân nhận biết nguy cơ và chủ động sơ tán. Thông tin về vấn đề phát hiện sớm và cảnh báo sớm ẩn họa trượt lở quy mô lớn trên đất dốc ở Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Minh Đức, Viện Địa công nghệ và Môi trường, Trường Đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, cần ứng dụng công nghệ GIS (hệ thống thông tin địa lý), viễn thám, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phát hiện sớm các vùng thảm họa, cảnh báo sớm đặc biệt là hiện tượng đa thiên tai quy mô lớn...
Tại hội thảo, Công ty CP Giải pháp Thời tiết WeatherPlus, giới thiệu nền tảng HydroNet đang được triển khai tại lưu vực sông Ngàn Sâu (Hà Tĩnh). Hệ thống tích hợp dữ liệu mưa, mực nước, kịch bản xả lũ liên hồ chứa Hố Hô - Ngàn Trươi với bản đồ ngập lụt hạ du và các tháp báo lũ tự động tại thôn, xóm. Nhờ đó, chính quyền có thể xác định cụ thể khu vực nào có nguy cơ ngập, thời điểm ngập và độ sâu ngập để chủ động phương án ứng phó. Các đại biểu tham dự đã trao đổi, chia sẻ những vấn đề liên quan như ứng dụng Al trong dự báo, cảnh báo thiên tai - kinh nghiệm từ Nhật Bản, thực tiễn quản lý phòng, chống thiên tai tại Hà Tĩnh và yêu cầu đối với công nghệ mới.
Từ thực tiễn thiên tai ngày càng phức tạp, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cao độ chính xác của dự báo mà còn phải rút ngắn khoảng cách từ cảnh báo đến hành động. Khi thông tin đến đúng người, đúng thời điểm và lực lượng tại chỗ đủ năng lực ứng phó, thiệt hại do thiên tai mới có thể được hạn chế hiệu quả.
Theo CỤC QUẢN LÝ ĐÊ ĐIỀU VÀ PHÒNG, CHỐNG THIÊN TAI
Ý kiến góp ý:

