UNICEF và Cục Quản lý Đê điều & Phòng chống thiên tai tham vấn kỹ thuật ý kiến chuyên gia Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam về hành động sớm đối với hạn hán

Sáng ngày 10/11/2026, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đã có buổi làm việc với Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) và Cục Quản lý Đê điều và Phòng chống thiên tai - Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong chương trình tham vấn kỹ thuật về hành động sớm đối với hạn hán.

Tham dự buổi làm việc có Đại diện UNICEF; đại diện Cục Quản lý Đê điều và Phòng chống thiên tai - Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Về phía Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam có PGS.TS. Đặng Hoàng Thanh - Phó Giám đốc Viện, lãnh đạo Ban Khoa học và Hợp tác Quốc tế và đại diện các chuyên gia, nhà khoa học của 04 đơn vị: Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam, Viện Khoa học Thủy lợi Miền Trung và Tây Nguyên, Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường, Viện Công nghệ số và Đào tạo.

Đặt vấn đề tại buổi tham vấn, đại diện Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai cho biết: Trước nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn diễn biến nghiêm trọng tại khu vực Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long dưới tác động của hiện tượng El Nino, Cục đang phối hợp với các tổ chức quốc tế và đơn vị chuyên môn thảo luận xây dựng khung ứng phó sớm. Khái niệm "hành động sớm" được hiểu là các hoạt động triển khai từ khi có dự báo cho đến trước khi thiên tai xảy ra. Thay vì chỉ tập trung gia cố hạ tầng kỹ thuật như trước, các tổ chức quốc tế từ năm 2017 đến nay đã thúc đẩy phương thức hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt cho người dân theo tinh thần "hành động không hối tiếc". Tuy nhiên, việc đưa cơ chế này vào hệ thống chính sách quốc gia vẫn gặp nhiều vướng mắc về mặt pháp lý. Cục dự kiến sẽ thí điểm kế hoạch hỗ trợ tiền mặt sớm tại xã Ia Dreh, tỉnh Gia Lai để đúc rút kinh nghiệm.

Đại diện UNICEF nhấn mạnh, việc chuyển dịch sang cách tiếp cận "hành động sớm" nhằm giảm thiểu tổn thất, giúp các hộ gia đình dễ bị tổn thương chủ động duy trì sinh hoạt, mua nước sạch, tránh các giải pháp tiêu cực như cắt giảm bữa ăn hay cho trẻ nghỉ học. UNICEF kỳ vọng đợt thí điểm tại Gia Lai sẽ là cơ sở để phối hợp cùng các cơ quan quản lý nhà nước từng bước đưa quy trình, ngưỡng kích hoạt hành động sớm vào hệ thống chính sách và bảo trợ xã hội quốc gia trong 3 đến 5 năm tới.

Mục tiêu chính của buổi tham vấn là tranh thủ ý kiến chuyên gia của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam trong việc xác định ngưỡng kích hoạt hành động sớm sao cho phù hợp. Cụ thể, phía Cục và các cơ quan chuyên môn đang xem xét quy trình 3 giai đoạn gồm: Giai đoạn Chuẩn bị (từ tháng 6 đến tháng 9): Dựa trên nhiệt độ và lượng mưa, Giai đoạn Sẵn sàng (từ tháng 10 đến tháng 12): Dựa trên các chỉ số hạn tổng hợp SPI, Giai đoạn Kích hoạt chính thức: Khi chỉ số SPI duy trì mức lớn hơn 70% trong 3 tháng liên tiếp. Tuy nhiên, để đảm bảo tính đồng bộ với khung pháp lý hiện hành, phản ánh chính xác tác động đến nguồn nước sinh hoạt và đúc rút bài học từ các đợt hạn mặn lịch sử, Cục và UNICEF mong muốn lắng nghe các ý kiến đóng góp từ các chuyên gia của Viện về việc lựa chọn và kết hợp các chỉ số dự báo sao cho vừa phù hợp với khung pháp lý, vừa phản ánh chính xác tác động đến nguồn nước sinh hoạt, đồng thời đúc rút kinh nghiệm từ các đợt hạn mặn lịch sử trước đây để công tác ứng phó đạt hiệu quả cao nhất.

Phát biểu tại buổi làm việc, PGS.TS. Đặng Hoàng Thanh - Phó Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam nhấn mạnh hạn hán không chỉ gây mất mùa mà còn làm cạn kiệt nguồn nước sinh hoạt, gia tăng xâm nhập mặn, ảnh hưởng trực tiếp đến dinh dưỡng, vệ sinh và việc học tập của trẻ em. Do đó, dự báo hạn hán sớm và đủ độ tin cậy chính là bước đầu tiên để bảo vệ cộng đồng và trẻ em. Tiếp nhận được văn bản của Cục về việc tham vấn kỹ thuật cho hoạt động này, Viện đã giao các đơn vị chuyên môn và chuyên gia giàu kinh nghiệm tích cực chuẩn bị, xây dựng các nội dung trọng tâm nhằm đóng góp hiệu quả vào buổi tham vấn.

Cung cấp các luận cứ khoa học cho buổi tham vấn, các chuyên gia, nhà khoa học của Viện đã trình bày 03 báo cáo chuyên sâu về hệ thống giám sát, dự báo tài nguyên nước ở các lưu vực sông ở Việt Nam; Chủ động nguồn nước cho sản xuất trong điều kiện hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn ở vùng đồng bằng sông Cửu Long; tham vấn về giám sát và dự báo nguồn nước nhằm ứng phó với hạn hán dựa trên ảnh viễn thám và công nghệ AI (áp dụng dự báo hạn hán ở vùng Nam Trung Bộ)

Tại buổi làm việc, các chuyên gia và nhà khoa học của Viện đã tập trung thảo luận sâu về việc xác định ngưỡng kích hoạt hành động sớm cũng như tính đồng bộ trong cơ chế pháp lý. Các chuyên gia từ Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam phân tích rằng việc phụ thuộc vào một chỉ số đơn lẻ như SPI hay CDI rất khó khả thi do chưa đồng bộ với hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, các quy định phân cấp rủi ro thiên tai (như Quyết định 18) hay danh mục vùng núi cao, vùng khan hiếm nước. Các ý kiến thống nhất rằng thay vì tranh luận về chỉ số kỹ thuật, cần thiết lập một khung hành động và cơ chế phối hợp chung để các bộ ban ngành, địa phương và tổ chức quốc tế cùng thảo luận, đồng thuận ra quyết định kích hoạt dựa trên kịch bản thực tế và kinh nghiệm từ các đợt hạn mặn lịch sử.

Bên cạnh đó, các chuyên gia và nhà khoa học của Viện cũng đi sâu phân tích kế hoạch thí điểm hỗ trợ tài chính trực tiếp tại xã Ia Dreh, tỉnh Gia Lai. Đóng góp ý kiến về nội dung này, các chuyên gia đề xuất bên cạnh việc trợ cấp cho từng gia đình nghèo, cần bổ sung các giải pháp hỗ trợ mang tính cộng đồng nhằm bảo đảm nguồn nước chung, bởi khi hạn hán diễn ra gay gắt thì ngay cả các hộ có điều kiện kinh tế cũng gặp khó khăn. Đồng thời, chương trình cần có cơ chế cam kết, hướng dẫn người dân sử dụng nguồn tiền đúng mục đích tích trữ nước sinh hoạt và chủ động ứng phó, tránh tình trạng kinh phí hỗ trợ bị sử dụng chi tiêu khác dẫn đến việc thiếu nước vẫn tiếp diễn khi thiên tai đạt đỉnh điểm.

Đại diện Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai bày tỏ sự trân trọng và đánh giá rất cao sự phối hợp, hỗ trợ của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam cùng các đơn vị trực thuộc ở cả miền Bắc, miền Trung và miền Nam trong buổi làm việc. Các ý kiến đóng góp thẳng thắn, sâu sắc và sát thực tiễn tại buổi tham vấn chính là những tư liệu vô cùng quý báu để Cục cùng các tổ chức quốc tế tiếp tục rà soát, hoàn thiện ngưỡng kích hoạt cũng như xây dựng khung chính sách đồng bộ, thiết thực. Cục rất mong muốn trong thời gian tới sẽ tiếp tục nhận được sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ của Viện cùng các đơn vị trực thuộc để giải quyết hiệu quả các bài toán thực tiễn về phòng chống thiên tai, bảo vệ sinh kế và đời sống người dân.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, PGS.TS. Đặng Hoàng Thanh - Phó Giám đốc Viện khẳng định Viện sẽ tiếp tục hỗ trợ tối đa về mặt chuyên môn, khoa học để giúp hoàn thiện hệ thống giám sát, dự báo cũng như các quy trình, kịch bản hành động sớm khả thi, hiệu quả nhất, góp phần bảo vệ sinh kế và đời sống của người dân trước các hình thái thiên tai ngày càng khắc nghiệt.