Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam làm việc với Báo Nhân Dân về úng ngập đô thị

Sáng ngày 21/10/2026, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đã có buổi làm việc với Báo Nhân dân về vấn đề úng ngập đô thị

Tham dự buổi làm việc có nhà báo Phạm Quang Huy và nhà báo Đỗ Thị Bích Liên - Ban Khoa học Môi trường, Báo Nhân Dân. Về phía Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam có GS.TS. Trần Đình Hòa - Bí thư Đảng ủy - Giám đốc Viện, PGS.TS. Đặng Hoàng Thanh - Phó Giám đốc Viện, lãnh đạo và chuyên viên Ban Khoa học và Hợp tác Quốc tế cùng đại diện 05 đơn vị của Viện: Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về Động lực học sông biển, Viện Khoa học Thủy lợi Miền Trung và Tây Nguyên, Viện Thủy công, Viện Kinh tế tài nguyên nước, Viện Công nghệ số và Đào tạo.

Phát biểu tại buổi làm việc, Nhà báo Phạm Quang Huy cho biết, đây là dự án báo chí dữ liệu điều tra quy mô lớn, xây dựng sản phẩm báo chí tương tác (Long-form/Interactive) chuyên sâu về tình hình ngập lụt đô thị tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ giai đoạn 2000 – 2026 (mở rộng dữ liệu viễn thám tới các mốc 1990 và 1995). Dự án không mặc định đô thị hóa hay biến đổi khí hậu là nguyên nhân duy nhất, mà đi sâu phân tích cơ chế ngập đặc thù của từng đô thị: Hà Nội ngập do mưa cực đoan và suy giảm không gian chứa nước; TP. Hồ Chí Minh ngập do tổ hợp mưa, triều cường, sụt lún đất và vận hành công trình; Cần Thơ ngập do lũ sông, triều cường và mưa. Dự án gồm 8 chương nội dung, kết hợp bản đồ tương tác, dữ liệu mô phỏng thủy lực và video. Báo Nhân dân mong muốn hợp tác chặt chẽ với Viện để tiếp nhận các bài tham luận, dữ liệu nghiên cứu, ý kiến chuyên gia.

Theo PGS.TS. Đặng Hoàng Thanh - Phó Giám đốc Viện, vấn đề úng ngập đô thị là chủ đề đặc biệt được xã hội và giới khoa học quan tâm. Ngay sau khi nhận được đề nghị của Báo Nhân Dân, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đã chủ động triển khai, giao nhiệm vụ cho các đơn vị trực thuộc và các chuyên gia hàng đầu của Viện theo các nội dung mà báo đặt ra. Các nội dung tham luận đi sâu vào: cơ chế hình thành ngập lụt, năng lực tiêu thoát nước đô thị; giới hạn của giải pháp công trình truyền thống và khả năng ứng dụng công nghệ, AI, chuyển đổi số; các mô hình khoa học, giải pháp đột phá; cùng những điểm nghẽn về cơ chế chính sách, quy hoạch và đầu tư khai thác công trình.

Tại buổi làm việc, GS.TS. Trần Đình Hòa - Giám đốc Viện nhấn mạnh vấn đề úng ngập đô thị, thiên tai là bài toán lớn và phức tạp và là nỗi bức xúc chung của toàn xã hội. Mặc dù thời gian qua đã có rất nhiều hội thảo, diễn đàn nhưng việc tìm ra giải pháp căn cơ để xử lý triệt để vẫn chưa thực sự trọn vẹn.

Phân tích sâu hơn về nguyên nhân, GS.TS. Trần Đình Hòa chỉ rõ rằng việc tiếp cận bài toán ngập lụt đô thị bắt buộc phải được đặt trong một bức tranh tổng thể, toàn diện – không chỉ nhìn nhận dưới góc độ không gian hẹp mà phải xét đến cả các yếu tố vĩ mô về điều kiện tự nhiên, biến đổi khí hậu, cho đến sự dịch chuyển và phát triển kinh tế - xã hội. Lấy dẫn chứng thực tế từ giai đoạn năm 1975 với quy mô dân số chỉ khoảng 45-50 triệu người và GDP ở mức thấp, cho đến nay dân số hơn 100 triệu, sự phát triển nóng và mạnh mẽ đó đã tạo ra những biến đổi lớn đến không gian đô thị, vùng núi rừng, ven biển cũng như hệ thống dòng chảy tự nhiên.

Bên cạnh đó, GS.TS. Trần Đình Hòa cho rằng mỗi vùng miền có tính chất đặc thù hoàn toàn khác nhau như miền Bắc với đặc thù ngập lụt đô thị chủ yếu do mưa cực đoan, kết hợp với việc suy giảm không gian ao hồ chứa nước; miền Trung với địa hình dốc, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt nên việc chống ngập đô thị là vô cùng khó khăn, không thể áp dụng các giải pháp như miền Bắc hay miền Nam; còn thành phố Hồ Chí Minh và Nam Bộ chịu tác động mạnh mẽ của tổ hợp mưa lớn, triều cường và sụt lún đất. Do đó, không thể áp dụng một giải pháp chung cho mọi địa phương mà cần phải có sự phân vùng, nghiên cứu khoa học bài bản, thấu đáo cho từng đặc thù vùng miền.

GS.TS. Trần Đình Hòa ghi nhận, đánh giá cao sáng kiến và quy mô của dự án báo chí dữ liệu do Báo Nhân dân thực hiện. Đồng thời khẳng định Lãnh đạo Viện cùng các chuyên gia, các đơn vị nghiên cứu trực thuộc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi, phối hợp chặt chẽ và cung cấp đầy đủ các cơ sở khoa học, tài liệu, dữ liệu chuyên ngành giúp Báo hoàn thiện tuyến bài đạt hiệu quả cao nhất.

GS.TS. Trần Đình Hòa kỳ vọng sự phối hợp này sẽ giúp Báo Nhân dân xây dựng được chuỗi bài viết chuyên sâu, có tầm nhìn dài hạn và có cơ sở khoa học vững chắc; qua đó không chỉ giúp các cơ quan Đảng, Chính phủ, nhà quản lý hoạch định các chương trình, chiến lược mà còn mang lại những giá trị thiết thực, bảo đảm sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Tiếp theo đó, các chuyên gia của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam và phóng viên Báo Nhân dân đã cùng nhau trao đổi, thảo luận sâu về các nội dung trọng tâm bao gồm: yếu tố chi phối tình trạng mưa lớn gây ngập tại nhiều đô thị; lượng hóa tác động của việc gia tăng bề mặt không thấm nước và thu hẹp ao hồ, vùng trũng tự nhiên đến lượng dòng chảy mặt, lưu lượng đỉnh và thời gian tiêu thoát nước sau mưa; những hạn chế đang ảnh hưởng lớn đến khả năng tiêu thoát nước khi xảy ra mưa lớn; các kết quả nghiên cứu, mô hình tính toán, giải pháp công nghệ phòng chống ngập đã được kiểm chứng trong thực tế của Viện cũng như độ tin cậy của các mô hình thủy văn, thủy lực nhằm phục vụ tốt hơn cho công tác dự báo, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định.